Ang kanhi mahistrado sa Korte Suprema nga si Cecilia Muñoz Palma miingon nga ang napili kaniadto nga si Corazon Aquino gusto nga ihatag ang hangyo sa mga Marcos nga magpabilin og duha ka adlaw sa Ilocos Norte atol sa EDSA revolution niadtong 1986, apan gisupak kini sa iyang mga kaalyado.

Usa ka TikTok user niingon nga ang kontrobersyal nga eksena nga nagpakita ni kanhi presidente Corazon "Cory" Aquino sa salida nga "Maid in Malacañang" tukma sa kasaysayan.

Giprodyus sa Viva Films ug sa direksyon sa internet personality nga si Darryl Yap, ang salida naghulagway sa democracy icon sa iyang emblematic yellow blouse, nga nagsulti sa usa ka tawo pinaagi sa telepono nga "Get them (Marcoses) out of the Philippines."

Ang gipasabot ni Aquino mao ang namatay nga diktador nga si Ferdinand Marcos Sr. ug ang iyang pamilya human sa mga panghitabo sa 1986 EDSA people power revolution, nga nagtapos sa 21 ka tuig nga rehimen ni Marcos Sr. ug mibanlas usab kaniya sa pagkapresidente.

Usa ka screenshot sa eksena ang gi-upload sa Facebook sa entertainment page nga Cinema Bravo nga nagpakita sa kanhi presidente nga nakigduwa og mahjong uban sa mga madre sa Carmelite human sa tawag sa telepono. Kini dili tinuod tungod kay si Aquino mitawag sa telepono sa dihang didto na siya sa Metro Manila.

Si Aquino migahin og panahon uban sa mga sakop sa Carmelite Monastery sa Cebu City samtang nag-obserbar sa usa ka civil disobedience campaign tungod sa mga taho sa dakong pagpanglimbong nga naglambigit sa 1986 snap elections. Gisaulog sa nasud ang iyang ika-13 nga anibersaryo sa pagkamatay kaniadtong Agosto. 1. Namatay siya sa colon cancer niadtong 2009.

MARKA: NANGINAHANGLAN KONTEKSTO

Mga Kamatuoran: Ang pag-angkon nga gihimo sa tiggamit sa Tiktok kinahanglan nga ibutang sa tukma nga konteksto sa mga panghitabo sa kasaysayan nga misangpot sa pagkapukan sa mga Marcos ug pagpahiuli sa demokrasya sa nasud sa panahon sa gubot nga panahon.

Sa pagdepensa sa eksena, gikutlo sa TikToker ang 1986 subcommittee report sa US Congress nga giulohan og "Investigation of the Costs Involved in Moving Former President Marcos and His Party from Manila to Hawaii."

Aron pamatud-an nga gipalayas ni Aquino ang mga Marcos sa Pilipinas, gikuha sa TikTok user kining bahina gikan sa dokumento: "Ang (Marcos) party miabot sa Clark human sa pagsalop sa adlaw, nga imposible nga mobiya sa Laoag Airport sa Ilocos Norte tungod kay kana nga tugpahanan mibuhat. walay runway lights.”

“The plan was to leave for Laoag at 10:00 the next morning, February 26. However, after the party arrived at Clark Air Force Base, the new President, Corazon Aquino, advised Ambassador Bosworth that she wanted former President Marcos out of the Philippines,” dugang sa report.

(Ang plano mao ang pagbiya sa Laoag sa alas 10:00 sa sunod nga buntag, Pebrero 26. Apan, pag-abot sa partido sa Clark Air Force Base, ang bag-ong Presidente, si Corazon Aquino, mitambag ni Ambassador Bosworth nga gusto niya nga si kanhi Presidente Marcos gikan sa Pilipinas.)

Ang bug-os nga kopya sa dokumento gi-upload sa non-profit nga digital library nga Hathi Trust. Nagpasabot kini sa pag-ikyas sa mga Marcos gikan sa Malacañang sa kataas sa people power human sila nawad-an og suporta gikan sa Estados Unidos.

Ang diplomat nga gitumong sa taho mao ang US ambassador sa Pilipinas nga si Stephen Bosworth, giila nga White House envoy, kinsa misulti kang Marcos Sr. nga mokanaog sa katungdanan ug maghatag ug dalan sa bag-ong gobyerno aron malikayan ang pagpaagas sa dugo.

Ang TikTok user wala makabantay sa tibuok nga punto sa dokumento, nga aktuwal nga nagdetalye sa mga galastuhan nga nagasto sa gobyerno sa US sa pagtabang sa mga Marcos nga mokalagiw sa Pilipinas sa mando ni US President Ronald Reagan.

Gilista sa taho ang mga galastohan sama sa mosunod: $183,539 para sa “air lift (military air command);” $60,375 sa “operasyon ug pagmentinar;” ug $206,899 "para sa kasayon ​​ug pag-angkon sa mga personal nga butang para sa partido ni Marcos."

Ang mga personal nga galastuhan nga nagasto sa mga Marcos - sa ilang paghunong sa Andersen Air Force Base sa Guam ug sa ilang lima ka adlaw nga pagpabilin sa Hickam Air Force Base sa Hawaii - giisip nga "sobra," sumala sa taho.

Lakip usab sa taho ang "$20,000 sa mga long-distance nga tawag sa telepono, $16,000 sa mga pagkaon, ug $11,000 sa mga tabang sa panglawas ug katahum," nga gusto sa subcommittee nga ibayad sa mga Marcos sa gobyerno sa US nga ang Departamento sa Estado ang naglihok isip awtoridad sa pagkolekta.

“President Reagan offered safety and medical care to former President Marcos, his family and associates. He did not offer housing, meals, clothing and other personal conveniences,” Matud sa report.

("Si Presidente Reagan mitanyag sa kaluwasan ug medikal nga pag-atiman kang kanhi Presidente Marcos, sa iyang pamilya ug mga kauban. Wala siya magtanyag ug balay, pagkaon, sinina ug uban pang personal nga kaharuhayan.”)

“Reasonable amounts would be acceptable in support of the former President (Marcos) because he was a guest of the (US) President,” dugang sa report.

("Ang makatarunganon nga kantidad mahimong madawat sa pagsuporta sa kanhi Presidente (Marcos) tungod kay siya usa ka bisita sa (US) nga Presidente,")

Balik sa tawag sa telepono ni Aquino, ang TikTok user mikutlo usab sa Facebook post ni kanhi Marcos defense minister Juan Ponce Enrile nga pinetsahan og Sept. 23, 2021. Sa maong post, giasoy ni Enrile ang pagbisita ni Aquino sa balay sa iyang igsuon nga si Josephine Reyes sa Wack-Wack Subdivision, Mandaluyong.

Nitambong sa maong tigom mao sila ang mga opposition figures Rene Saguisag, Ramon Mitra, Joker Arroyo, Jejomar Binay ug retired Supreme Court associate justice Cecilia Muñoz Palma. Matod ni Enrile nga gisultihan niya si Aquino bahin sa una niyang tawag kang Bosworth bahin sa pagpabakwit sa mga Marcos.

“While I was talking, all those around President Aquino looked at me sullenly, as though they did not believe what I was telling them. President Aquino asked someone to call Ambassador Bosworth, and she talked to him,” minsahe ni Enrile.

(“Samtang nag-estorya ko, ang tanang naglibot ni Presidente Aquino nagtan-aw nako nga masulub-on, morag wala sila motuo sa akong gisulti kanila. Gihangyo ni Presidente Aquino ang usa ka tawo nga tawagan si Ambassador Bosworth, ug nakigsulti siya kaniya.")

“All of a sudden, I heard her (Aquino) loudly exclaimed of ABC, 'No! I do not want him here. I want him out of the country!' I was certain, her remarks meant (then president) Marcos. She did not want him to remain in the country,” angkon pa niya.

(“Sa kalit lang, nadungog nako siya (Aquino) nga kusog nga misinggit sa ABC, 'Dili! Dili ko gusto niya dinhi. Gusto ko nga mogawas siya sa nasod!' Sigurado ko, ang iyang gisulti nagpasabot (kaniadto presidente) Marcos. Dili siya gusto nga magpabilin siya sa nasud.”)

Ang tiggamit sa TikTok miingon nga kini kinahanglan nga basehan sa eksena sa pelikula. Apan ang bersyon ni Enrile gisupak sa usa ka mas sayo nga asoy gikan ni Palma, usa ka lig-on nga kritiko ni Marcos, kinsa nagsilbi nga unang babaye nga mahistrado sa nasud ug sa ulahi nga membro sa parlamento.

Si Muñoz Palma gikahinabi bahin sa maong panagtagbo sa librong "People Power: The Philippine Revolution of 1986 (An Eyewitness History)," nga gipatik sa samang tuig sa James B. Reuter, S.J. Pundasyon. Ang libro usa ka kompilasyon sa personal nga mga asoy sa mga tawo nga kabahin sa pag-alsa.

Matod ni Muñoz Palma, nakahukom si Aquino nga dili ihatag ang hangyo sa mga Marcos nga tugotan sila nga magpabilin sulod sa duha ka adlaw sa Paoay, Ilocos Norte tungod sa tambag sa mga tawo nga kauban niya sa maong tigom, tungod sa kahadlok sa ulahing diktador nga magtigom og pwersa aron mabawi ang Malacañang.

“Cory’s initial reaction was: ‘Poor man, let us give him (Marcos) two days.’ But we did not agree with that idea. We thought that given the chance, Marcos may regroup his forces or extend his stay indefinitely,” she recalled.

(“Ang unang reaksyon ni Cory mao: ‘Kabos, hatagan ta siya (Marcos) og duha ka adlaw.’ Apan wala mi makauyon sa maong ideya. Naghunahuna kami nga kung hatagan ang higayon, mahimo’g mapundok pag-usab ni Marcos ang iyang mga pwersa o palawigon ang iyang pagpabilin hangtod sa hangtod.”)

“Cory then called Ambassador Bosworth to say that she could not grant the request. Marcos should just leave the country. When Ambassador Bosworth called her back, it was to say that Marcos had left,” Muñoz Palma added.

(“Gitawagan dayon ni Cory si Ambassador Bosworth aron isulti nga dili niya mahatag ang hangyo. Mobiya na lang si Marcos sa nasud. Sa dihang gitawagan siya ni Ambassador Bosworth, nag-ingon nga mibiya na si Marcos.”)

Nagpabilin usab nga "cool" nga pamatasan si Aquino atol sa panag-istoryahanay ni Bosworth, sukwahi sa asoy ni Enrile, sumala sa kanhi kaubang hustisya.

“Cool as always, Cory turned to us after she put the phone down. She said simply: ‘Marcos has left.’ She said it as if it was the most ordinary thing. We all shouted jubilantly. She did not,” Muñoz Palma remembered.

(“Bugnaw sama sa naandan, milingi si Cory kanamo human niya ibutang ang telepono. Siya yano nga miingon: 'Mibiya na si Marcos.' Gisulti niya kini nga ingon og kini ang labing ordinaryo nga butang. Nahugyaw kaming tanan. Wala siya.”)

Si Enrile giakusahan nga nagbag-o sa kasaysayan sa nasud pinaagi sa martial law, diin siya ang nag-unang arkitekto isip ministro sa depensa ni Marcos Sr., sa wala pa siya mitalikod ug nangulo sa pag-alsa sa militar ug people power.

Sa bisperas sa anibersaryo sa deklarasyon sa martial law niadtong 2018, nagpakita si Enrile sa usa ka video kauban si kanhi senador ug karon Presidente Ferdinand "Bongbong" Marcos, Jr. sa iyang kaugalingon sa paglimod nga ang mga pag-aresto base sa politikanhong pagtuo ug mga masaker nahitabo sa panahon sa rehimen sa iyang amahan. Ang pangangkon ni Enrile gisusi sa daghang mga media outlet nga dili tinuod.

Gitudlo si Enrile isip chief presidential legal counsel ni Marcos.

Ang kahadlok ni Aquino ug sa iyang mga tigpaluyo nga si Marcos Sr. napamatud-an usab nga tinuod ang iyang pwersa, human ang giplano nga pagsulong sa namatay nga diktador sa Pilipinas gikan sa iyang pagkadestiyero sa Hawaii nabutyag atol sa usa ka US House subcommittee hearing niadtong Hulyo 9, 1987.

Sa maong pagdungog, ang abogado nga si Richard Hirschfeld ug business consultant nga si Robert Chastain nagpatugtog atubangan sa komite og tape nga ilang girekord sa panag-istoryahanay ni Marcos Sr. mahitungod sa plano sa naulahi nga sulongon ang Pilipinas ug i-hostage si Aquino. Ang duha ka Amerikano nagpakaaron-ingnon nga tigbaligya og armas ngadto kang Marcos Sr. atol sa pagbisita sa Hawaii.

Ngano nga hinungdanon: Ang mga panghitabo sa rebolusyon sa gahum sa katawhan kinahanglan nga ibutang sa husto nga konteksto sa kasaysayan, taliwala sa walay hunong nga pagsulay sa mga impluwensyado ug ahente nga pro-Marcos nga limpyohan ang mga tahas sa mga Marcos sa kasaysayan.

Ang mga post sa Facebook sa Cinema Bravo ug Enrile nagpabilin usab nga gi-upload hangtod karon, nga nakamugna og liboan nga mga reaksyon, komento ug mga bahin.

Ang EDSA revolution gihulagway sa daghang kasaligang tinubdan dinhi ug sa gawas sa nasud isip usa ka malinawon nga pag-alsa sa mga tawo, kinsa miluhod ug nag-ampo atubangan sa mga tangke ug mga sundalo samtang nag-rosaryo ug nagbitbit og mga imahen ni Marian.

Usa ka kronolohiya sa pag-alsa nga gipangulohan sa sibilyan gikan sa Peb. 22-25, 1986 mabasa sa edsarevolution.com, diin ang usa ka online nga kopya sa "Chronology of a Revolution, 1986" ni Angela Stuart-Santiago anaa.

Aron kontrahon ang pelikulang "Maid in Malacañang," ang kritikal nga giila nga pelikula ni Vince Tañada nga "Katips," nga naghulagway sa torture nga giantos sa mga aktibista sa panahon sa rehimen ni Marcos Sr. 3, parehas nga petsa sa pro-Marcos movie ni Yap.

MGA REPERENSYA

Gottlieb, Henry. “Former Philippine President Marcos Reveals Plan to Invade Homeland.” AP NEWS, Associated Press, 10 July 1987, https://apnews.com/article/1b750440d5a491184f5b2a91533774c1

Mayol, Ador Vincent. “The Day the Carmelite Nuns Hid Cory.” Cebu Daily News, 21 Feb. 2016, https://cebudailynews.inquirer.net/86832/86832

Ocampo, Ambeth R. “The Marcoses' Expenses in Exile.” INQUIRER.net, 22 June 2018, https://opinion.inquirer.net/114099/marcoses-expenses-exile

Roberts, Sam. “Stephen W. Bosworth, U.S. Diplomat Who Helped Oust Ferdinand Marcos, Dies at 76.” The New York Times, 8 Jan. 2016, https://www.nytimes.com/2016/01/09/world/americas/stephen-w-bosworth-us-diplomat-who-helped-oust-ferdinand-marcos-dies-at-76.html

Kini nga artikulo gihubad sa bisaya ni Dave Achondo sa Mindanao Gold Star Daily gikan sa fact check ni Marc Jayson Cayabyab sa OneNews.PH ug gipatik kini ni adtong Agusto 24 karon tuiga. Ania ang orihinal nga link: https://www.onenews.ph/articles/fact-check-cory-aquino-s-phone-call-scene-in-the-movie-maid-in-malacaang-needs-context

(Ang Mindanao Gold Star Daily kabahin sa kapin sa 100 ka organisasyon online nga inisyatiba gikan sa media, coalitions, civil society, business, academe, law, ug ang religious sector nga gitawag og '#FactsFirstPH.' Ang inisyatiba nagtumong sa hiniusang pagduso sa kamatuoran ug ang pag-debunking gipasukad sa upat ka lakang: pagsusi sa kamatuoran sa mga organisasyon sa balita; networking sa civil society ug grassroots groups; panukiduki ug pagtuki sa mga institusyong pang-akademiko; ug pagpangita og tulubagon sa mga grupo sa mga abogado.)